Alles is verbonden

Steeds meer geloof ik dat wij als mens niet losstaan van de natuur, maar er onderdeel van zijn. We ademen met haar mee, reageren op haar ritmes en worden beïnvloed door de omgeving waarin we leven. Toch zijn we in onze westerse manier van kijken vaak gewend geraakt om alles op te delen: lichaam en geest, mens en natuur, klacht en oorzaak, zichtbaar en onzichtbaar.

In de natuur zien we ook dat alles met elkaar verbonden is. Bomen lijken op zichzelf te staan, maar onder de grond zijn ze via wortels, schimmeldraden en netwerken met elkaar in contact. Wat boven de grond afzonderlijk lijkt, blijkt onder de oppervlakte vaak één levend geheel.

Ook in vormen en structuren zien we die verbondenheid terug. De vertakkingen van bomen doen denken aan de vertakkingen van onze longen. De lijnen van bloedvaten lijken op rivieren die zich steeds verder splitsen over het landschap. Over die analogie tussen bloedvaten en riviersystemen is zelfs geschreven: beide laten een hiërarchie van grote naar steeds kleinere stromen zien. Alsof het leven, op verschillende schalen, steeds opnieuw vergelijkbare patronen gebruikt : ik zie termen als Self-Similarity en fractal-like organization voorbij komen op internet met prachtige foto’s. Alsof het leven, op verschillende schalen, steeds opnieuw vergelijkbare patronen gebruikt.

Misschien geldt dat ook voor ons. We voelen sfeer in een ruimte, reageren op spanning van een ander en kunnen tot rust komen door de aanwezigheid van iemand die stevig en kalm is. Soms denk je aan iemand en even later belt diegene. Of je voelt dat er iets speelt, nog voordat het wordt uitgesproken. Niet alles wat invloed heeft, is direct zichtbaar of meetbaar.

Ook ons lichaam laat dat zien. Een gedachte kan spanning geven in de buik. Verdriet kan voelbaar worden op de borst. Angst kan de adem veranderen. Wat wij psychisch noemen, blijft niet alleen in het hoofd. En wat lichamelijk is, staat vaak niet los van emoties, ervaringen en betekenis.

Homeopathie vind ik hierin ook een mooi voorbeeld. Niet omdat het altijd te begrijpen is vanuit de zichtbare, stoffelijke laag, maar juist omdat het uitnodigt om breder te kijken. Soms lijkt iets niet meer aantoonbaar aanwezig op het niveau waarop wij gewend zijn te meten, en toch kan het op een ander niveau beweging brengen in het geheel van mens, lichaam en levenskracht.

Misschien vraagt deze tijd van ons dat we opnieuw leren kijken. Niet alleen naar losse onderdelen, maar naar samenhang. Niet alleen naar wat zichtbaar is, maar ook naar wat voelbaar, ervaarbaar en verbonden is.

Want als alles verbonden is, dan is zelfzorg nooit alleen iets van jezelf. Zeker in de zorg werkt hoe wij met onszelf omgaan ook door naar de ander. Onze rust, overbelasting, aanwezigheid of afwezigheid raakt niet alleen ons eigen systeem, maar ook de mensen voor wie we zorgen. Juist daarom is zelfzorg geen luxe, maar onderdeel van goede zorg.